Χώροι δημιουργίας – Δυναμικά βλέμματα: Ο ύπνος της λογικής του Marcel·lí Antúnez Roca | ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΥ

english

Κάθε στιγµή στο χρόνο είναι ατέλευτητα µεταµορφωτική: το παρόν µεταµορφώνεται σε ένα άλλο παρόν, όχι σε µέλλον1

Espais de creacio, Mirades dinamiques> click on the images to view video on YouTube

Από αριστερά προς τα δεξιά: Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα: graffiti στην είσοδο της Σχολ. Ιστορίας & Γεωγραφίας του Univ.de Barcelona | Marcel.lí Antúnez Roca Ο Ύπνος της Λογικής, 2008 | Marcel.lí Antúnez Roca | Ο ύπνος της Λογικής, λεπτομέρεια

Χρώµα, κίνηση, κόσµος, συζητήσεις, σιωπές· η ζωντάνια και η δυναµική ενός ακαδηµαϊκού χώρου. Το πέρασµα από τη µια κατάσταση στην άλλη – από την ησυχία στο θόρυβο, από την περίσκεψη στη γιορτή, από το µόνος στο µαζί – µπορεί να γίνει απότοµα, ανοιγοκλείνοντας πόρτες ή ανεβοκατεβαίνοντας σκάλες. Και αν ανέβεις µέχρι τον τελευταίο όροφο της Σχολής Ιστορίας και Γεωγραφίας του Πανεπιστηµίου της Βαρκελώνης, θα βρεθείς µπροστά σε µια απροσδόκητη εικόνα: µυστηριώδη τέρατα, φτερά, εντόσθια, φλέβες, βακτήρια, γεννητικά όργανα, σωµατικές εκκρίσεις, µάτια που σε καρφώνουν:

Ο Ύπνος της Λογικής, το δυναµικόεπιτείχιοσχέδιο (Dibujo Mural Dinámico) του Marcel·lí Antúnez Roca.

Το έργο µας πάει µακριά από την πανεπιστηµιακή πραγµατικότητα, σε ένα όνειρο απόκοσµο όπου το σώµα κοµµατιάζεται και ανασυναρµολογείται µε αυθαίρετο τρόπο. Οι εικόνες που προκύπτουν δρουν απευθείας στο θυµικό, το ένστικτο, το άλογο του θεατή· έτσι και αλλιώς, η λογική κοιµάται.

Ξετυλίγοντας το κουβάρι των γραµµών που διασχίζουν την επιφάνεια, διασταυρώνονται / µπλέκουν µεταξύ τους / ψευτοκρύβονται κάτω από το λευκό, και πηγαίνοντας σε βάθος χρόνου, µπορούµε να βρούµε ψήγµατα από διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της τέχνης. Ξεκινώντας από την εικονογραφία του σουρεαλισµού, πηγαίνουµε πίσω προς τον Goya –µε το έργο του οποίου Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα συνδέεται όχι µόνο µέσω του τίτλου, αλλά και της σύνθεσης: ένας άντρας έχει γείρει στο τραπέζι και τέρατα τον περικυκλώνουνπερνάµε από µεσαιωνικές τοιχογραφίες µε εικόνες από την κόλαση2, για να καταλήξουµε στην αρχαία ελληνική τέχνη, σε αγγεία με μυθικά τέρατα. Σε αυτά δεν µας παραπέµπει µονάχα το θέµα, αλλά και τα εκφραστικά µέσα, ιδίως αυτός ο «τρόµος του κενού που κάποιες φορές εισβάλλει» στον καλλιτέχνη3· άλλωστε η ελληνική µυθολογία συχνά αποτελεί γιαυτόν πηγή έµπνευσης.

Τραβώντας µια άλλη κλωστή από το κουβάρι διακρίνουµε ψήγµατα από την πορεία του καλλιτέχνη στην performance· τα σωµατικά υγρά, τα απόκοσµα όνειρα, οι παράξενοι ροµποτικοί µηχανισµοί, το µυθολογικό και το υπέρλογο είναι στοιχεία που πάντοτε διαδραµάτιζαν πρωτεύοντα ρόλο στη δηµιουργία του4.

Εξίσου σηµαντική σε αυτήν ήταν η αµφίδροµη σχέση performance-σχεδίου. Όπως λέει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, «το σχέδιο άρχισε να αποκτάει µε τον καιρό µια όλο και µεγαλύτερη σηµασία στο έργο µου. Εγκαταλείποντας τη µεθοδολογία του συλλογικού έργου5 βρέθηκα στην ανάγκη να βρω µηχανισµούς που θα µου επέτρεπαν να δω εκ των προτέρων την τελική εικόνα των έργων µου. Το σχέδιο ήταν ένας από αυτούς τους µηχανισµούς…»6.

Αρχικά λοιπόν ο καλλιτέχνης χρησιµοποίησε το σχέδιο για να δηµιουργήσει ένα είδος story board που θα προέβλεπε την εξέλιξη της performance. Στη συνέχεια, ακολουθώντας την αντίστροφη πορείααπό την performance στο σχέδιοο πάντοτε ανεξάντλητος σε εικονογραφικά και εκφραστικά µέσα Antúnez επινόησε τα επιτείχιαδυναµικάσχέδια (DMD, dibujos-murales-dinámicos): τοιχογραφίες που ζωγράφιζε, έσβηνε µε χρώµα, ξαναζωγράφιζε, κάλυπτε µε κάδρα που περίκλειαν άλλα σχέδιά του. Στο DMD το έργο αλλάζει κάθε στιγµή· το παρόν µεταµορφώνεται σε ένα άλλο παρόν, όχι σε µέλλον. Οι προηγούµενες φάσεις του έργου διακρίνονται αχνά σαν συνεκτικός ιστός και σκελετός του έργου ταυτόχρονα.

Η εικόνα αυτή δεν είναι καινούρια: κάτι παρόµοιο βλέπουµε στους τοίχους της πόλης κάθε µέρα: graffiti, stencil, αφίσες, installations, συνθήµατα, λεκέδες, χαραγµατιές, ρωγµές συναπαρτίζουν ένα αδιάσπαστο σύνολο. Το τελικό έργο τέχνης δεν είναι µόνο ένα στοιχείο απόλα αυτά, αλλά ο διάλογος µεταξύ τους.

Όµως ο Antúnez δηµιουργεί κάτι περισσότερο από µια πολυδιάστατη εικόνα που µεταµορφώνεται διαρκώς. ∆ε ζωγραφίζει απλά τον τοίχο· κάποιες φορές πέφτει πάνω του, λερώνεται µε χρώµα, ρίχνει χρώµα µε κουβάδες, επεµβαίνει δυναµικά πάνω του και τελικά γίνεται ένα µε την ύλη του έργου του, όπως µπορούµε να δούµε στα φιλµ που καταγράφουν τα DMD7.

Το έργο λοιπόν στον Ύπνο της Λογικής δεν είναι µονάχα η τοιχογραφία που έχουµε µπροστά µας: είναι όλες οι προγενέστερες φάσεις, είναι οι κινήσεις του καλλιτέχνη, τα αδιάκοπα ανεβοκατεβάσµατά του στη σκάλα για να καλύψει τον τοίχο, το γέµισµα και το άδειασµα των κουβάδων, οι χορογραφηµένες σχεδόν κινήσεις του.

Το έργο δεν είναι ο τοίχος, είναι ο άνθρωπος µπροστά του και πάνω του. Ο άνθρωπος που του δίνει χρώµα, ο άνθρωπος που του δίνει ζωή.

Και ενώ τα χρώµατα έχουν πια στεγνώσει πάνω στον τοίχο, η ζωή εξακολουθεί να κυλάει από µπροστά του. Ο καλλιτέχνης έχει φύγει, αλλά το έργο βρίσκεται σε ένα ζωντανό χώρο που διασχίζεται απόλους εµάς καθηµερινά, που είτε το προσπερνάµε βιαστικά είτε κοντοστεκόµαστε και συνδιαλεγόµαστε νοερά µαζί του. Μια σχέση αµφίδροµη: Το έργο µας ερεθίζει τη σκέψη ή το συναίσθηµα, εµείς δίνουµε ζωή στο χώρο µπροστά του, άρα και στο ίδιο.

Αυτή τη ζωή προσπαθήσαµε να αιχµαλωτίσουµε στο video «Χώροι δηµιουργίας, ∆υναµικά Βλέμματα»8 που δηµιουργήσαµε µε µεταπτυχιακούς και διδακτορικούς φοιτητές της Ιστορίας της Τέχνης, στo πλαίσιo του µαθήµατος «Audiovisuals και πολιτισµικές βιοµηχανίες» (Audiovisuals i indústries culturals) υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Anna Casanovas.

Το video χωρίζεται σε δύο κοµµάτια: τη δηµιουργία του έργουαπό την άφιξη του καλλιτέχνη και τη διάλεξη που έδωσε στους παρευρισκόµενους µέχρι την τελική τοιχογραφίακαι τη ζωή στο πανεπιστήµιο τις ηµέρες εκείνεςπου λίγο πολύ ακολουθούσε τους συνηθισµένους ρυθµούς της. Τα κοµµάτια αυτά διαδέχονται αλλεπάλληλα το ένα το άλλο – µε σηµείο συνάντησης το ανσανσέρ, που ανοιγοκλείνει διαρκώς για να πάει το θεατή από το ένα επίπεδο στο άλλο.

Η καταγραφή ήταν αποτέλεσµα συλλογικής προσπάθειας και ίσως το πιο ενδιαφέρον κοµµάτι της δουλειάς. Ο καθένας από εµάς, προερχόµενος από άλλο τόπο και πολιτισµικό περιβάλλον και κουβαλώντας κάτι από την προσωπική του πορεία και κουλτούρα στις εικαστικές του εµπειρίες, έστρεφε το βλέµµα του σε διαφορετικές λεπτοµέρειες, σκιές στο χώµα, αντανακλάσεις στα τζάµια, συνθήµατα στους τοίχους, συνοµιλίες στα παγκάκια. Κάποιες φορές οι µατιές µας συνέπιπταν, ιδίως στις εικόνες που κατέγραφαν την εξέλιξη του έργου. Το τελικό αποτέλεσµα µπορεί να µην είναι επαγγελµατικό, όµως έχει ενδιαφέρον γιατί κατορθώνει να γεµίσει το κενό µεταξύ έργου και θεατή, έργου και περιβάλλοντα χώρου. Έτσι, µπορεί να µην έχει το κύρος ενός ντοκιµαντέρ ή ενός video art, αλλά κατορθώνει να αιχµαλωτίσει κάτι από το δυναµισµό του έργου στο χώρο και το χρόνο.

Και ο δυναµισµός αυτός θα επεκτείνεται, για όσο κυλάει η ζωή µπροστά από το έργο. Ο σύνδεσµος µε το θεατή: η αναφορά στο σώµα, το όνειρο, το συναίσθηµα. Ο σύνδεσµος µε το χώρο: ο τίτλος του έργου, που, πολύ πριν τη δηµιουργία του, υπήρχε γραµµένος σε ένα graffiti στην είσοδο της σχολής:

«Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα»…

…και το ξύπνηµα της φαντασίας τέχνη.

1 Sreenath Nair, Restoration of Breath, Consciousness and Performance, Amsterdam 2007

3 Marcel·lí Antúnez Roca, “Por qué dibujo”, Abril 2007, Marcel.lí Antunez Roca’s Website

5 Ο καλλιτέχνης αναφέρεται στις performance µε την οµάδα “La fura dels Baus”; βλ. Marisa Gomez Martinez, “De la dramaturgia de la imagen al teatro digital: La Fura dels Baus”, Interartive #2, Ιούλιος 2008.

6 Marcel·lí Antúnez Roca, “Por qué dibujo”, Abril 2007, Marcel. Antunez Roca’s Website

7 Βλ. ντοκιμαντέρ “El Dibuixant” (The Painter), directed by: Marcel·lí Antúnez Roca, Miguel Rubio, διάρκεια: 60’, Ισπανία 2005.

8 Espais de creació, Mirades dinámiques, duration 10’45’’, Barcelona 2008. Κάντε κλικ εδώ για να το δείτε στο YouTube